Od dnia ogłoszenia upadłości to nie zarząd ani właściciel firmy decyduje o jej majątku, tylko syndyk. Dla wielu przedsiębiorców to najtrudniejszy do zaakceptowania element całej procedury – utrata realnej kontroli nad tym, co jeszcze wczoraj było ich własną firmą. Wyjaśniamy, kim jest syndyk, skąd bierze swoje uprawnienia i jak wygląda współpraca z nim w praktyce.
Spis treści:
- Kim jest syndyk i skąd się bierze
- Jak sąd powołuje syndyka
- Zakres uprawnień syndyka
- Główne obowiązki syndyka
- Uprawnienia a obowiązki syndyka – podsumowanie
- Nadzór sędziego-komisarza i rady wierzycieli
- Jak wygląda współpraca upadłego z syndykiem
- Odpowiedzialność syndyka za jego działania
- Wynagrodzenie syndyka
- Najczęstsze pytania
Kim jest syndyk i skąd się bierze
Syndyk to osoba fizyczna posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego, wyznaczana przez sąd do pełnienia funkcji zarządcy masy upadłości w konkretnej sprawie. Licencję taką uzyskuje się po zdaniu egzaminu państwowego i spełnieniu określonych wymogów – wykształcenia, niekaralności oraz doświadczenia zawodowego. Ta sama osoba może w innej sprawie pełnić funkcję nadzorcy sądowego lub zarządcy w postępowaniu restrukturyzacyjnym – to właśnie dlatego zawód ten formalnie nazywa się „doradcą restrukturyzacyjnym”, a „syndyk” to określenie funkcji pełnionej konkretnie w postępowaniu upadłościowym.
Jak sąd powołuje syndyka
Syndyka wyznacza sąd w tym samym postanowieniu, w którym ogłasza upadłość – wybór odbywa się losowo spośród osób wpisanych na listę doradców restrukturyzacyjnych, z uwzględnieniem specjalizacji i doświadczenia adekwatnego do skali oraz charakteru danej sprawy. Przy dużych, złożonych postępowaniach sąd bierze pod uwagę doświadczenie kandydata w prowadzeniu podobnych spraw – na przykład znajomość konkretnej branży czy doświadczenie w zarządzaniu przedsiębiorstwem w toku likwidacji.
Zakres uprawnień syndyka
Z dniem ogłoszenia upadłości syndyk przejmuje zarząd całym majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości. W praktyce oznacza to, że wyłącznie on może:
- zawierać umowy dotyczące majątku masy i decydować o ich wykonaniu lub odstąpieniu od nich,
- dysponować rachunkami bankowymi upadłego związanymi z prowadzoną działalnością,
- decydować o dalszym zatrudnieniu pracowników lub rozwiązywaniu z nimi umów,
- prowadzić i reprezentować masę upadłości w postępowaniach sądowych,
- sprzedawać składniki majątku – od drobnego wyposażenia po nieruchomości i całe przedsiębiorstwo.
Upadły traci prawo do samodzielnego dokonywania tych czynności, a każda próba obejścia tego stanu rzeczy – na przykład ukrycie części majątku przed syndykiem – jest nie tylko nieskuteczna prawnie, ale może też rodzić odpowiedzialność karną.
Główne obowiązki syndyka
Poza samym zarządzaniem majątkiem, do obowiązków syndyka należy między innymi sporządzenie spisu inwentarza i planu likwidacyjnego, ustalenie listy wierzycieli na podstawie zgłoszeń i dokumentacji upadłego, prowadzenie likwidacji majątku w sposób możliwie najkorzystniejszy dla wierzycieli oraz regularne składanie sądowi i sędziemu-komisarzowi sprawozdań z podejmowanych czynności. Syndyk odpowiada też za zgłoszenie do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należności pracowniczych – to on, a nie sam pracownik, inicjuje tę procedurę, o czym piszemy szerzej w artykule o zaległych wynagrodzeniach i wypłatach dla pracowników przy upadłości firmy.
Uprawnienia a obowiązki syndyka – podsumowanie
| Uprawnienia | Obowiązki |
|---|---|
| Zarząd majątkiem masy upadłości | Sporządzenie spisu inwentarza i planu likwidacyjnego |
| Zawieranie i rozwiązywanie umów | Ustalenie listy wierzycieli |
| Dysponowanie rachunkami bankowymi | Regularne sprawozdania dla sądu i sędziego-komisarza |
| Sprzedaż składników majątku | Zgłoszenie należności pracowniczych do FGŚP |
Nadzór sędziego-komisarza i rady wierzycieli
Syndyk nie działa bez kontroli – nadzór nad jego czynnościami sprawuje sędzia-komisarz wyznaczony w tej samej sprawie, a przy większych postępowaniach dodatkowo rada wierzycieli, powoływana spośród samych wierzycieli lub ich przedstawicieli. Niektóre czynności syndyka, zwłaszcza te o istotnej wartości, wymagają zgody sędziego-komisarza lub rady wierzycieli, zanim zostaną skutecznie dokonane. To zabezpieczenie ma chronić wierzycieli przed nierzetelnym lub niekorzystnym zarządzaniem masą.
Jak wygląda współpraca upadłego z syndykiem
Upadły – czy to były zarząd spółki, czy przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność – ma ustawowy obowiązek współpracy z syndykiem: musi wydać mu cały majątek, dokumentację księgową i handlową, udzielać wyjaśnień dotyczących stanu majątku i przebiegu wcześniejszej działalności oraz informować o wszelkich zmianach mogących mieć znaczenie dla postępowania. Odmowa współpracy lub utrudnianie czynności syndyka może skutkować zastosowaniem środków przymusu przez sąd, a w skrajnych przypadkach – odpowiedzialnością karną za utrudnianie postępowania upadłościowego.
Odpowiedzialność syndyka za jego działania
Syndyk, mimo szerokich uprawnień, sam podlega odpowiedzialności – zarówno dyscyplinarnej przed organami samorządu doradców restrukturyzacyjnych, jak i cywilnej, jeśli swoim działaniem lub zaniechaniem wyrządzi szkodę masie upadłości, upadłemu lub wierzycielom. Odpowiada tu na zasadach ogólnych, a jego czynności podlegają kontroli sądu, co daje uczestnikom postępowania możliwość zaskarżenia decyzji, które uznają za niekorzystne lub sprzeczne z prawem.
Wynagrodzenie syndyka
Za pełnienie swojej funkcji syndyk otrzymuje wynagrodzenie ustalane przez sąd, uzależnione od nakładu pracy, stopnia trudności sprawy i wartości masy upadłości – a więc pokrywane z majątku, którym zarządza, a nie z góry przez wnioskodawcę. Więcej o tym, jak ta pozycja wpływa na całkowite koszty postępowania, piszemy w artykule o tym, ile kosztuje ogłoszenie upadłości firmy i kto za to płaci.
Najczęstsze pytania
Czy upadły może zaproponować konkretną osobę na syndyka?
Nie ma formalnego prawa do wskazania konkretnej osoby – wyboru dokonuje sąd, choć w praktyce bierze pod uwagę specjalizację i doświadczenie kandydatów adekwatne do charakteru sprawy.
Czy syndyk może zwolnić wszystkich pracowników od razu po objęciu funkcji?
Formalnie ma takie uprawnienie, ale decyzję podejmuje z uwzględnieniem interesu masy – czasem korzystniejsze jest utrzymanie części zatrudnienia, jeśli pozwala to kontynuować działalność i uzyskać wyższą cenę przy sprzedaży przedsiębiorstwa.
Czy można odwołać syndyka w trakcie postępowania?
Tak, sąd może odwołać syndyka, jeśli nienależycie wykonuje swoje obowiązki, dopuści się rażących zaniedbań lub zajdą inne ważne przyczyny – z wnioskiem o odwołanie może wystąpić między innymi rada wierzycieli.
Czy syndyk odpowiada osobiście za długi upadłej firmy?
Nie, syndyk nie przejmuje osobistej odpowiedzialności za zobowiązania upadłego – działa jako zarządca cudzego majątku, a jego własna odpowiedzialność ogranicza się do szkód wyrządzonych nienależytym wykonywaniem funkcji.
Czy upadły ma prawo wglądu w czynności podejmowane przez syndyka?
Tak, upadły jako uczestnik postępowania ma prawo zapoznawać się z aktami sprawy i sprawozdaniami syndyka, a w razie zastrzeżeń może zgłaszać je sędziemu-komisarzowi sprawującemu nadzór nad postępowaniem.