Pytanie o koszty upadłości pojawia się niemal zawsze na samym początku rozmowy z przedsiębiorcą, który rozważa złożenie wniosku – i słusznie, bo to właśnie brak środków na pokrycie kosztów postępowania jest jedną z najczęstszych przyczyn oddalenia wniosku przez sąd. Wyjaśniamy, z jakich elementów składają się koszty całego postępowania, kto je ponosi na poszczególnych etapach oraz jak wygląda to w praktyce, gdy w firmie brakuje gotówki.
Spis treści:
- Opłata sądowa od wniosku
- Zaliczka na wydatki w toku postępowania
- Wynagrodzenie syndyka
- Pozostałe koszty postępowania
- Struktura kosztów w skrócie
- Kto faktycznie ponosi te koszty
- Co, gdy w firmie brakuje pieniędzy na start postępowania
- Koszty przy wniosku składanym przez wierzyciela
- Najczęstsze pytania
Opłata sądowa od wniosku
Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości wymaga uiszczenia stałej opłaty sądowej w wysokości tysiąca złotych, niezależnie od wielkości firmy czy skali jej zadłużenia. Opłatę wnosi się razem ze złożeniem wniosku za pośrednictwem systemu Krajowego Rejestru Zadłużonych – brak jej uiszczenia traktowany jest jako brak formalny, który sąd wzywa do uzupełnienia pod rygorem zwrotu wniosku.
Zaliczka na wydatki w toku postępowania
Poza samą opłatą sądową sąd może zażądać od wnioskodawcy zaliczki na pokrycie wydatków związanych z badaniem wniosku – przede wszystkim wynagrodzenia tymczasowego nadzorcy sądowego lub zarządcy przymusowego, jeśli sąd zdecyduje się ich ustanowić jeszcze przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Wysokość tej zaliczki nie jest z góry określona ustawowo w stałej kwocie – sąd ustala ją indywidualnie, biorąc pod uwagę przewidywany zakres czynności potrzebnych do zbadania sprawy.
Wynagrodzenie syndyka
Największą i najbardziej zmienną pozycją kosztową całego postępowania jest wynagrodzenie syndyka. Ustala je sąd, biorąc pod uwagę nakład pracy, stopień trudności sprawy oraz wartość masy upadłości – im większy i bardziej złożony majątek do zarządzania i spieniężenia, tym wyższe wynagrodzenie. Wynagrodzenie to jest pokrywane z masy upadłości, a nie z góry przez wnioskodawcę, ale to właśnie jego przewidywana wysokość decyduje często o tym, czy sąd w ogóle uzna, że majątek dłużnika wystarczy na pokrycie kosztów postępowania.
Pozostałe koszty postępowania
Do kosztów postępowania upadłościowego zalicza się też szereg mniejszych, ale sumujących się wydatków: koszty ogłoszeń o ogłoszeniu upadłości, koszty korespondencji z wierzycielami, koszty wyceny i zabezpieczenia majątku, koszty ewentualnych opinii biegłych, a przy większych sprawach – koszty prowadzenia rachunku bankowego masy upadłości czy przechowywania dokumentacji. Wszystkie te wydatki pokrywane są z masy upadłości w pierwszej kolejności, przed zaspokojeniem jakichkolwiek wierzycieli.
Struktura kosztów w skrócie
| Pozycja kosztowa | Kto płaci | Kiedy |
|---|---|---|
| Opłata sądowa (1000 zł) | Wnioskodawca | Przy złożeniu wniosku |
| Zaliczka na badanie wniosku | Wnioskodawca | Na żądanie sądu, przed ogłoszeniem |
| Wynagrodzenie syndyka | Masa upadłości | W toku i po zakończeniu postępowania |
| Koszty ogłoszeń, wycen, biegłych | Masa upadłości | W toku postępowania |
Kto faktycznie ponosi te koszty
W praktyce koszty postępowania pokrywane są z majątku upadłego – to znaczy, że w ostatecznym rozrachunku płacą za nie pośrednio wierzyciele, bo o tyle mniej środków zostaje do podziału między nich. Wyjątkiem jest opłata sądowa od wniosku oraz ewentualna zaliczka żądana na etapie badania wniosku – te kwoty wnioskodawca musi wyłożyć z własnej kieszeni jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, licząc na późniejszy zwrot z masy, jeśli majątek na to pozwoli.
Co, gdy w firmie brakuje pieniędzy na start postępowania
To najbardziej praktyczny problem, z jakim mierzy się wielu przedsiębiorców – firma jest niewypłacalna, ale nie ma nawet tysiąca złotych na opłatę sądową czy zaliczki żądanej przez sąd. W takiej sytuacji warto rozważyć kilka opcji: zebranie brakującej kwoty z prywatnych środków wspólników lub członków zarządu (co nie jest tym samym co finansowanie samej spółki, tylko pokryciem kosztów procedury), sprawdzenie, czy firma dysponuje jakimkolwiek majątkiem możliwym do szybkiego spieniężenia, albo rozważenie, czy w danej sytuacji nie lepszym rozwiązaniem jest postępowanie restrukturyzacyjne, którego koszty rozkładają się nieco inaczej w czasie. Więcej o różnicach między obiema ścieżkami piszemy w artykule restrukturyzacja czy upadłość – jak wybrać właściwą ścieżkę dla firmy.
Jeśli mimo wszystko okaże się, że majątek firmy rzeczywiście nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania, sąd oddali wniosek – co nie kończy sprawy, ale wymaga innego podejścia, opisanego w artykule o tym, co zrobić, gdy wniosek o upadłość został oddalony.
Koszty przy wniosku składanym przez wierzyciela
Gdy wniosek składa wierzyciel, a nie sam dłużnik, zasady dotyczące opłaty sądowej są analogiczne – wierzyciel wnosi tę samą opłatę w wysokości tysiąca złotych. Jeśli sąd ostatecznie ogłosi upadłość dłużnika, koszty poniesione przez wierzyciela na etapie postępowania mogą zostać mu zwrócone z masy upadłości jako koszty postępowania – w praktyce jednak wysokość i kolejność tego zwrotu zależy od tego, ile majątku faktycznie uda się spieniężyć.
Najczęstsze pytania
Czy koszty upadłości zależą od wielkości firmy?
Sama opłata sądowa od wniosku jest stała i taka sama dla każdej firmy, ale wynagrodzenie syndyka oraz pozostałe koszty postępowania rosną wraz z wielkością i złożonością majątku podlegającego likwidacji.
Czy można odzyskać opłatę sądową, jeśli sąd oddali wniosek?
Co do zasady nie – opłata sądowa nie podlega zwrotowi tylko dlatego, że wniosek został oddalony merytorycznie. Zwrot możliwy jest w innych, ściśle określonych sytuacjach proceduralnych, na przykład przy cofnięciu wniosku przed jego rozpoznaniem.
Czy wynagrodzenie syndyka jest ustalane z góry, na początku postępowania?
Nie zawsze w pełnej wysokości – sąd może ustalić zaliczkę na wynagrodzenie na początku, a ostateczną wysokość ustala zwykle po zakończeniu postępowania, uwzględniając faktyczny nakład pracy i wynik likwidacji masy.
Czy członkowie zarządu muszą pokryć koszty upadłości z własnych pieniędzy?
Co do zasady koszty pokrywane są z majątku spółki, a nie osobiście przez członków zarządu – wyjątkiem jest sama opłata sądowa od wniosku, którą trzeba wyłożyć jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, zanim majątek spółki formalnie stanie się masą.
Czy da się oszacować całkowity koszt postępowania upadłościowego przed jego rozpoczęciem?
Można oszacować orientacyjny rząd wielkości na podstawie wartości majątku i przewidywanego nakładu pracy, ale dokładna suma zależy od przebiegu likwidacji i ewentualnych sporów, które mogą się pojawić w trakcie postępowania – dlatego warto skonsultować to wcześniej z doradcą restrukturyzacyjnym lub radcą prawnym.